ارائه کننده: نسترن نادری مرنگلو
استاد راهنما: دکتر سیدحمیدرضا صادقی
استاد مشاور: دکتر رضا عرفانزاده
استاد ناظر داخلی: دکتر وحید موسوی
استاد ناظر خارج از دانشگاه: دکتر لیلا غلامی
نماینده تحصیلات تکمیلی: دکتر مهدی وفاخواه
تاریخ: 1403/06/18
ساعت: 8
مکان: سالن اصلی کاخ

چکیده:
هدررفت خاک یکی از مهم‌ترین عوامل تخریب زمین است که تحت تأثیر عواملی مانند بارندگی، توپوگرافی و تخریب محیط‌ زیست تشدید می‌شود و می‌تواند باعث کاهش حاصلخیزی خاک، کیفیت آب و افزایش سیلاب شود. از طرفی مهار فرسایش خاک برای حفاظت از منابع خاک‌وآب اهمیت دارد و روش‌های زیستی مبتنی بر استفاده از پوشش‌گیاهی به‌دلیل هزینه کم‌ و تأثیرگذاری زیاد به‌عنوان راهکاری مؤثر شناخته می‌شوند. در این راستا طی سال‌های اخیر پژوهش‌های مختلفی درباره اثر پوشش‌گیاهی بر رواناب و هدررفت خاک انجام شده‌است اما مطالعه‌ای درباره تأثیر دوره‌های زیستی پوشش‌گیاهی مستند نشده است. لذا پژوهش حاضر با هدف تحلیل مقایسه‌ای مهارپذیری رواناب و هدررفت خاک در کرت‌های کوچک آزمایشگاهی در دوره‌های زیستی شبدر قرمز با سه کرت در دوره جوانه‌زنی و شش کرت پوشش‌گیاهی در دوره‌های سبزینگی، گل‌دهی، عملکرد ریشه زنده و عملکرد ریشه غیرزنده و تعداد سه و شش کرت شاهد (فاقد پوشش‌گیاهی) برای مقایسه با کرت‌های تیمارشده با پوشش‌گیاهی با شرایط یکنواخت و مشابه با شرایط واقعی روی خاک مراتع ییلاقی حوزه آبخیز کجور واقع در استان مازندران آماده‌سازی و انجام شد. آزمایش‌ها با شیب حدود 20 درصد با شدت 50 میلی‌متر بر ساعت و دوام 30 دقیقه در آزمایشگاه شبیه‌سازی باران و فرسایش خاک دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تربیت مدرس انجام گرفت. مطابق نتایج مشخص شد که میزان رواناب تولیدی در کرت شاهد (فاقد پوشش‌گیاهی) در همه دوره‌های زیستی (جوانه‌زنی، سبزینگی، گل‌دهی، عملکرد ریشه زنده و عملکرد ریشه غیرزنده) به‌ترتیب 27/1، 35/1، 65/1، 51/1 و 19/1 برابر و میزان هدررفت خاک به‌ترتیب 01/0، 03/3، 99/4، 90/2 و 43/3 برابر کرت تیمارشده با پوشش‌گیاهی بوده است. نتایج حاصل از این پژوهش نشان می‌دهد در هر دوره زیستی عملکرد اندام‌های روی زمینی و زیرزمینی شبدر قرمز بر مؤلفه‌های رواناب و هدررفت خاک متفاوت بوده ‌است. به هرتقدیر، دوره‌های زیستی شبدرقرمز اثر چشم‌گیری در کاهش رواناب نداشته اما عملکرد بهتری در کاهش هدررفت خاک در همه دوره‌های مطالعاتی داشته است. نتایج حاصل از پژوهش حاضر بر ضرورت بررسی و تحلیل عملکرد گونه‌های گیاهی مختلف در دوره‌های زیستی مختلف در حفاظت از منابع خاک‌و‌آب تأکید دارد.